بواسیر (هموروئید) چیست؟ علائم، علل و درمان

بواسیر یا هموروئید یکی از شایع‌ترین مشکلات ناحیه مقعد است، اما بسیاری از افراد از شرم یا نگرانی، ماه‌ها و حتی سال‌ها آن را نادیده می‌گیرند. خبر خوب این است که بیشتر موارد بواسیر با روش‌های ساده و بدون جراحی بزرگ قابل کنترل است.

در این مقاله می‌خوانید بواسیر چیست، چه علائمی دارد، انواع آن کدام‌اند، چرا ایجاد می‌شود، چه زمانی خطرناک است، برای درمانش به چه دکتری باید مراجعه کرد و چطور می‌شود جلوی عود آن را گرفت.

هموروئید یا بواسیر چیست؟

هموروئید نوعی عارضه در ناحیه مقعد است که به دلیل فشار زیاد روی رگ‌های این ناحیه ایجاد می‌شود. این بیماری می‌تواند داخلی یا خارجی باشد. در هموروئید داخلی، تورم داخل کانال مقعد شکل می‌گیرد، و در هموروئید خارجی، رگ‌ها اطراف مقعد متورم می‌شوند. شدت علائم در افراد مختلف متفاوت است، اما تشخیص زودهنگام و مراجعه به متخصص کولورکتال به انتخاب درمان مناسب و جلوگیری از پیشرفت بیماری کمک می‌کند.

علائم بواسیر چیست؟

علائم بواسیر در همه افراد یکسان نیست و تا حد زیادی به محل و شدت هموروئید بستگی دارد. یکی از شایع‌ترین نشانه‌های هموروئید داخلی، مشاهده خون قرمز روشن بعد از دفع روی دستمال توالت، مدفوع یا داخل توالت است. این نوع بواسیر در مراحل اولیه ممکن است اصلاً درد نداشته باشد.

هموروئید خارجی بیشتر می‌تواند با درد، تورم، خارش و احساس توده در اطراف مقعد همراه باشد. اگر داخل هموروئید خارجی لخته خون تشکیل شود، توده‌ای سفت و بسیار دردناک در کنار مقعد ایجاد می‌شود که به آن هموروئید ترومبوزه گفته می‌شود.

برای دریافت مشاوره با دکتر غلامرضا باقرزاده صبا، لطفاً فرم زیر را تکمیل کنید تا در اولین فرصت با شما تماس بگیریم.

انواع هموروئید چیست و هر نوع چه تفاوتی دارد؟

انواع هموروئید به دو دسته اصلی داخلی و خارجی تقسیم می‌شود که هر کدام ویژگی‌ها و علائم خاص خود را دارند. شناخت این تفاوت‌ها به تشخیص بهتر مشکل کمک می‌کند که به شرح زیر است:

هموروئید داخلی

هموروئید داخلی نوعی بواسیر است که در داخل کانال مقعد ایجاد می‌شود و با درد همراه نیست. یکی از رایج‌ترین نشانه‌های آن خونریزی هنگام دفع مدفوع است که ممکن است روی دستمال یا درون توالت دیده شود. در مراحل اولیه، این نوع هموروئید قابل مشاهده یا لمس نیست، اما با پیشرفت بیماری، بافت متورم شده و ممکن است به بیرون از مقعد فشار بیاورد. این حالت را هموروئید پرولاپس می‌نامند. هموروئید داخلی می‌تواند در درجات مختلف ظاهر شود:

• درجه ۱: تورم کوچک داخل مقعد که به ندرت علائم ایجاد می‌کند.
• درجه ۲: هنگام اجابت مزاج بیرون زده و سپس خودبه‌خود به داخل برمی‌گردد.
• درجه ۳: با فشار دست به داخل برمی‌گردد و نیاز به کمک دارد.
• درجه ۴: به طور دائمی بیرون زده و قابل بازگشت نیست، که نیاز به درمان جراحی دارد.

تشخیص به موقع و مراقبت‌های مناسب می‌تواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند و درمان‌های غیرجراحی یا جراحی متناسب با شدت هموروئید انتخاب شود.

بیشتر بخوانید: آبسه مقعدی

هموروئید خارجی

هموروئید خارجی در اطراف مقعد ظاهر می‌شود و بیشتر باعث درد، خارش و تورم می‌گردد. گاهی درون آن لخته خون تشکیل می‌شود که بسیار دردناک است. این نوع هموروئید بیشتر از نوع داخلی باعث ناراحتی می‌شود زیرا در ناحیه حساس اطراف مقعد قرار دارد و فشار یا تماس با لباس می‌تواند درد آن را تشدید کند. در برخی موارد، لخته خون در هموروئید خارجی ایجاد می‌شود که به آن ترومبوزه گفته می‌شود. این حالت بسیار دردناک است و باعث تورم شدید و حساسیت در محل می‌شود. علائم شایع هموروئید خارجی عبارتند از:

• احساس درد و سوزش هنگام نشستن یا راه رفتن
• تورم و برجستگی قابل مشاهده در اطراف مقعد
• خارش و تحریک پوست اطراف مقعد
• خونریزی گاه‌به‌گاه در اثر فشار هنگام دفع مدفوع

تشخیص سریع و مراقبت مناسب می‌تواند از شدت علائم بکاهد و در مراحل اولیه، با درمان‌های خانگی یا دارویی کنترل شود. در موارد شدید یا ترومبوزه، ممکن است پزشک روش‌های درمانی سرپایی یا جراحی کوچک برای برداشتن لخته توصیه کند.

هموروئید ترکیبی

در بعضی افراد، بواسیر داخلی و خارجی هم‌زمان ایجاد می‌شوند که به آن هموروئید ترکیبی گفته می‌شود. این نوع می‌تواند علائم هر دو نوع را با هم داشته باشد.

از کجا بفهمیم بواسیر داریم؟

خونریزی بدون درد هنگام دفع، خارش مزمن اطراف مقعد و وجود یک برجستگی نرم کنار مقعد از نشانه‌های رایج بواسیر است. اما نکته مهم اینجاست: هر خونریزی مقعدی الزاماً بواسیر نیست. شقاق مقعدی، پولیپ، بیماری‌های التهابی روده و حتی سرطان روده بزرگ هم می‌توانند علائم مشابهی داشته باشند. بنابراین تشخیص قطعی فقط با معاینه پزشک ممکن است و خوددرمانی یا تشخیص با اینترنت می‌تواند تشخیص بیماری‌های جدی‌تر را به تعویق بیندازد.

مهم‌ترین دلایل ایجاد هموروئید چیست؟

علت هموروئید به فشار بیش از حد بر رگ‌های ناحیه مقعد و راست‌روده مربوط می‌شود. این فشار باعث می‌شود رگ‌ها متورم یا ملتهب شوند و توده‌ای به نام بواسیر ایجاد شود. عوامل مختلفی می‌توانند این فشار را افزایش دهند و احتمال بروز بواسیر را بیشتر کنند. عوامل اصلی ایجاد بواسیر:

• یبوست طولانی‌مدت: زور زدن مکرر هنگام دفع مدفوع یکی از مهم‌ترین دلایل بواسیر است.
• اسهال مزمن: دفع مکرر و مایعات زیاد می‌تواند فشار غیرطبیعی بر رگ‌ها وارد کند.
• بارداری: افزایش فشار شکم و تغییرات هورمونی باعث می‌شود زنان باردار بیشتر در معرض بواسیر قرار بگیرند.
• نشستن طولانی‌مدت: کارهای اداری یا سبک زندگی کم‌تحرک فشار زیادی بر ناحیه مقعد وارد می‌کند.
• بلند کردن اجسام سنگین: این کار باعث افزایش فشار شکمی می‌شود و می‌تواند زمینه‌ساز بواسیر باشد.
• رژیم غذایی کم‌فیبر: مصرف کم میوه، سبزیجات و غلات کامل باعث سفت شدن مدفوع و سخت شدن دفع می‌شود.
• اضافه وزن: وزن بالا فشار بیشتری بر رگ‌های لگن و مقعد وارد می‌کند.
• افزایش سن: با بالا رفتن سن، بافت‌های اطراف رگ‌ها ضعیف‌تر می‌شوند و احتمال تورم آنها بیشتر می‌شود.

بواسیر در زنان

هموروئید در زنان و مردان دیده می‌شود، اما بارداری یکی از عوامل مهم افزایش احتمال بواسیر در زنان است. افزایش فشار در ناحیه لگن، تغییرات هورمونی و یبوست دوران بارداری می‌توانند زمینه ایجاد یا تشدید هموروئید را فراهم کنند.

فشار هنگام زایمان نیز ممکن است علائم را تشدید کند. بسیاری از موارد بعد از بارداری با اصلاح یبوست و مراقبت مناسب بهتر می‌شوند، اما خونریزی، درد شدید یا ادامه‌دار شدن علائم نیاز به بررسی پزشکی دارد.

بواسیر در مردان

بواسیر در مردان نیز بیماری شایعی است و با عواملی مانند یبوست مزمن، زور زدن هنگام دفع، کمبود فیبر، نشستن طولانی‌مدت روی توالت یا بلند کردن مکرر اجسام سنگین ارتباط دارد.

افرادی که به دلیل شغل یا سبک زندگی فعالیت کمی دارند نیز باید به پیشگیری از یبوست و اصلاح عادت دفع توجه بیشتری داشته باشند. بروز خونریزی مقعدی در مردان هم مانند زنان نباید بدون بررسی صرفاً به هموروئید نسبت داده شود.

آیا بواسیر خطرناک است؟

در بیشتر افراد، بواسیر بیماری خطرناکی نیست و با درمان مناسب قابل کنترل است. بااین‌حال، خونریزی مکرر در موارد نادر می‌تواند به کم‌خونی منجر شود و هموروئید ترومبوزه نیز ممکن است درد شدیدی ایجاد کند.

مهم‌تر از خود بواسیر این است که هر خونریزی مقعدی را به هموروئید نسبت ندهیم. بیماری‌های دیگری از جمله پولیپ، التهاب روده و سرطان کولورکتال نیز می‌توانند باعث خونریزی شوند. خونریزی زیاد، سرگیجه، ضعف شدید، تغییر جدید در عادات دفع یا ادامه‌دار شدن علائم باید جدی گرفته شود.

برای هموروئید به چه دکتری مراجعه کنیم؟

برای بواسیر می‌توانید به متخصص جراحی عمومی و ترجیحاً جراح کولورکتال (متخصص جراحی روده بزرگ و مقعد) مراجعه کنید. چنین پزشکی هم توانایی تشخیص افتراقی بیماری‌های ناحیه مقعد را دارد و هم دامنه کاملی از درمان‌های غیرجراحی تا جراحی را می‌شناسد.

دکتر غلامرضا باقرزاده صبا، متخصص جراحی عمومی و دارای فلوشیپ جراحی روده بزرگ (جراحی کولورکتال)، در زمینه بررسی و درمان بیماری‌های کولورکتال فعالیت دارند. مراجعه برای ارزیابی تخصصی کمک می‌کند ابتدا نوع و شدت هموروئید مشخص شود و سپس متناسب با شرایط بیمار، از درمان‌های محافظه‌کارانه تا روش‌های مداخله‌ای یا جراحی انتخاب شود.

تشخیص هموروئید چگونه انجام می‌شود؟

تشخیص با شرح حال شروع می‌شود. پزشک درباره خونریزی، درد، یبوست، نحوه دفع و مدت علائم سؤال می‌کند و سپس ناحیه مقعد را معاینه می‌کند. هموروئید خارجی با معاینه قابل مشاهده است.

برای بررسی هموروئید داخلی ممکن است معاینه انگشتی مقعد و در صورت نیاز آنوسکوپی یا روش‌های بررسی داخل کانال مقعد انجام شود. در بعضی افراد، مخصوصاً زمانی که علائم با هموروئید معمول مطابقت ندارد یا عوامل خطر بیماری‌های روده وجود دارد، بررسی‌های تکمیلی مانند کولونوسکوپی ممکن است توصیه شود.

بهترین روش درمان هموروئید چیست؟

درمان بواسیر بسته به شدت بیماری، نوع علائم و شرایط فرد متفاوت است و می‌تواند شامل روش‌های خانگی، دارویی و در موارد پیشرفته، جراحی باشد. هدف اصلی این درمان‌ها کاهش درد، رفع التهاب و برطرف کردن تورم ناشی از هموروئید است که به صورت زیر است:

درمان خانگی بواسیر چیست؟

این روش‌ها بیشتر برای هموروئیدهای خفیف مناسب هستند و با تغییر سبک زندگی می‌توانند علائم آزاردهنده را کاهش دهند:

• تغذیه مناسب مصرف غذاهای سرشار از فیبر مثل سبزیجات، میوه‌ها و غلات کامل به نرم شدن مدفوع و جلوگیری از یبوست کمک می‌کند.
• نوشیدن آب کافی دریافت مایعات به اندازه، حرکت روده را راحت‌تر کرده و فشار کمتری به ناحیه مقعد وارد می‌شود.
• آب گرم (سیتز) حمام نشسته با آب گرم (سیتز) نشستن چند دقیقه در لگن آب گرم چند بار در روز باعث کاهش التهاب و آرام شدن درد می‌شود.
• کمپرس سرد استفاده از یخ روی ناحیه برای چند دقیقه می‌تواند تورم و درد را کاهش دهد.

برای درمان بواسیر چه بخوریم؟

برای بواسیر مهم‌ترین کار این است که مدفوع نرم بماند تا زور زدن لازم نباشد. برای این منظور روزانه حدود ۲۵ تا ۳۰ گرم فیبر مصرف کنید، از غلات کامل (نان سبوس‌دار، جو دوسر)، حبوبات (عدس، لوبیا)، سبزیجاتی مثل کلم بروکلی و هویج و اسفناج، و میوه‌هایی مثل سیب و گلابی با پوست، انجیر، کیوی و آلوی خشک. اسفرزه (پسیلیوم) هم یک ملین طبیعی و مؤثر است.

فیبر را حتماً با ۶ تا ۸ لیوان آب و مایعات در روز همراه کنید، چون بدون آب کافی می‌تواند یبوست را بدتر کند، و مقدار آن را طی دو تا سه هفته به‌تدریج بالا ببرید تا دچار نفخ نشوید.

تغذیه در مراحل اولیه علائم را کم می‌کند و از عود جلوگیری می‌کند، اما جای معاینه را نمی‌گیرد؛ اگر با وجود رژیم مناسب، خونریزی یا درد بعد از یک تا دو هفته ادامه داشت یا بافت بیرون‌زده دارید، حتماً به پزشک مراجعه کنید.

درمان دارویی هموروئید چیست؟

زمانی که اقدامات خانگی کافی نباشد، داروها می‌توانند به کاهش علائم کمک کنند. این داروها باید با تجویز پزشک مصرف شوند.

• داروهای موضعی: پمادها و شیاف‌های موضعی داروهای مخصوص که توسط پزشک تجویز می‌شوند، می‌توانند سوزش و خارش را کنترل کنند.
• داروهای خوراکی: داروهای خوراکی در برخی موارد، پزشک داروهایی برای کنترل یبوست یا کاهش التهاب پیشنهاد می‌دهد.

جراحی سرپایی

در مواردی که بواسیر متوسط تا شدید باشد و درمان‌های ساده موثر نباشند، روش‌های سرپایی بدون نیاز به جراحی سنگین انجام می‌شوند.

• بستن با حلقه لاستیکی: در این روش جریان خون‌رسانی به بواسیر قطع شده و بافت به مرور از بین می‌رود.
• لیزر بواسیر: حرارت باعث جمع شدن بافت بواسیر می‌شود.

عمل هموروئید چه زمانی لازم است؟

عمل هموروئید زمانی مطرح می‌شود که بواسیر شدید، مکرر یا مقاوم به درمان‌های ساده‌تر باشد. اگر هموروئید بزرگ و بیرون‌زده باشد، مرتب خونریزی کند، درد قابل‌توجه ایجاد کند یا با روش‌هایی مانند اصلاح رژیم غذایی، دارو یا درمان‌های سرپایی بهبود پیدا نکند، پزشک ممکن است جراحی را پیشنهاد دهد.

هموروئیدهای درجه ۳ و ۴، بواسیرهای بیرون‌زده‌ای که به داخل برنمی‌گردند و بعضی موارد هموروئید ترومبوزه از جمله شرایطی هستند که ممکن است به مداخله جراحی نیاز داشته باشند. تصمیم نهایی باید پس از معاینه و مشخص شدن نوع و شدت بواسیر گرفته شود، زیرا همه بیماران به عمل احتیاج ندارند.

بیشتر بخوانید: پرولاپس مقعدی

آیا هموروئید دوباره برمی‌گردد؟

بله، احتمال عود بواسیر وجود دارد؛ به‌خصوص اگر عواملی که زمینه ایجاد آن را فراهم کرده‌اند همچنان ادامه داشته باشند. یبوست مزمن، زور زدن هنگام اجابت مزاج، رژیم کم‌فیبر و نشستن طولانی روی توالت می‌توانند بعد از درمان نیز باعث برگشت علائم شوند.

بنابراین حتی پس از درمان موفق، اصلاح سبک زندگی و عادات دفع اهمیت دارد. درمان هموروئید فقط برطرف کردن توده یا خونریزی نیست؛ کنترل عوامل زمینه‌ای بخش مهمی از جلوگیری از عود بیماری محسوب می‌شود.

برای پیشگیری از هموروئید چه کارهایی انجام دهیم؟

مهم‌ترین اقدام، پیشگیری از یبوست است. مصرف روزانه سبزی، میوه، غلات کامل و حبوبات، همراه با مایعات کافی، نرمی مدفوع را حفظ می‌کند. هنگام دفع زور نزنید و بیش از چند دقیقه روی توالت ننشینید. تحرک منظم مثل پیاده‌روی روزانه، کنترل وزن، پرهیز از نشستن طولانی و بلند نکردن اجسام سنگین با روش نادرست هم بسیار مؤثرند. به میل دفع پاسخ دهید و آن را به تعویق نیندازید.

سوالات متداول درباره بواسیر

نتیجه‌گیری

هموروئید یکی از عارضه‌های شایع دستگاه گوارش است که می‌تواند باعث ناراحتی و اختلال در زندگی روزمره شود. شناخت علت‌ها، علائم و روش‌های درمانی به افراد کمک می‌کند تا سریع‌تر برای درمان اقدام کنند. توجه به پیشگیری و اصلاح سبک زندگی بهترین راه برای جلوگیری از بروز بواسیر است.